Panda*500

ครั้งแรกที่รู้จักกับเปียโน ต้องของบอกว่าไม่ค่อยเข้าใจมันมากเท่าไหร่ ด้วยความที่มองเปียโนเป็นเครื่องดนตรีซึ่งไม่สามารถจะสร้างเสียงได้ตามใจ (อย่าเพิ่งงงนะ) ตัวอย่างที่จะอธิบายคือ ไม่ว่่าน้องเอหรือน้องบีจะกดโด โดของน้องเอและน้องบีจะฟังออกมาคุณภาพเสียงเหมือนกันทุกประการ ต่างกับเครื่องดนตรีชนิดอื่น ๆ เช่น ฟลูต ไวโอลิน ฯลฯ ที่ได้ยินชัดแจ๋ว เอเล่นโด ก็จะต่างกับ บีเล่นโด คุณภาพของเสียงนั้นผู้เล่นเครื่องดนตรีจะเป็นคนกำหนดล้วน ๆ

แต่ทว่าเมื่อเราไปดูคอนเสิร์ต เราสามารถได้ยินความต่างระหว่างคนที่เล่นเปียโนเทพ ออกจากปุถุชนปกติได้ยินเด่นชัด ถึงแม้ต่อให้เล่นคอร์ดคอร์ดเดียวกัน โน้ตตัวเดียวกัน สแกลเหมือน ๆ กัน แต่บางคนสามารถสร้างคอร์ด โน้ต หรือสเกลนั้น ๆ ให้ฟังดูมีพลัง เมื่อเทียบกับอีกคนที่ไม่ตั้งใจจะเล่นมันก็ฟังแป๊ก ๆ เสียงส่งมาไม่ถึงคนที่นั่งฟังอยู่

มันเป็นไปได้อย่างไร???

เร็ว ๆ นี้ได้อ่านบทความเกี่ยวกับกล้ามเนื้อภายในแขนและมือที่เหมาะสำหรับการเล่นเปียโน จนทำให้อยากเชื่อตามว่าหากเราใช้กล้ามเนื้อที่ถูกต้องจะเป็นก้าวสำคัญในการช่วยทำให้โทนเสียงที่เราผลิตออกมานั้นมีคุณภาพ เคลียร์ ใส กว่าคนที่ไม่ได้ฝึกกล้ามเนื้อถูกจุดค่ะ

ก่อนอื่นจะขอพูดถึงกล้ามเนื้อที่ชื่อว่า Flexor digitorum ก่อนนะคะ ดูตามรูปก็จะเห็นตรงจุดที่มีสีม่วงจากข้อศอก ไล่เรื่อยมาจนถึงปลายนิ้วของเราเลยค่ะ กล้ามเนื้อบริเวณนี้เป็นกล้ามเนื้อที่ถูกใช้บ่อย ไม่ว่าเราจะถือของ หรือว่าจะโหนบาร์ กล้ามเนื้อตรงนี้จะรับน้ำหนักได้มากค่ะ เพราะเช่นนั้นกล้ามเนื้อตรงนี้จะมีกำลังเยอะมาก คนปกติจะใช้กล้ามเนื้อบริเวณนี้ในชีวิตประจำวันทำสิ่งต่าง ๆ และด้วยว่ากล้ามเนื้อบริเวณนี้เชื่อมต่อมาถึงปลายนิ้ว เมื่อเราต้องการจะใช้นิ้วมือของเราทำอะไรก็ตาม เราจะใช้กล้ามเนื้อส่วนนี้ค่ะ 

จินนาการกันนะคะ ถ้าเรายืดแขนและมือออกมาตรง ๆ  รวมทั้งทำนิ้วยื่นออกไปตรง ๆ ไม่งองุ้มลงมากล้ามเนื้อตรงนี้จะยืดตรงตั้งแต่ประมาณข้อศอกไปถึงปลายนิ้วค่ะ และแน่นอนกล้ามเนื้อนี้ผ่านบริเวณข้อมือของเราด้วย หากเราใช้นิ้วโดยใช้แรงผ่านกล้ามเนื้อชนิดนี้ จะทำให้ข้อมือเคลื่อนไหวไม่สะดวก

นี่เป็นเหตุผลที่ครูสอนเปียโนมักจะเน้นย้ำเรื่องการวางนิ้วให้ง้องุ้มลงมา เพื่อการผ่อนกล้ามเนื้อตรงนี้นี่เองค่ะ การทำนิ้วให้งุ้มลงไม่ได้ช่วยให้นิ้วเคลื่อนไหวได้สะดวกนะคะ มันช่วยทำให้ข้อมือของเราเคลื่อนไหวได้สะดวกเสียมากกว่า

แต่ว่ากล้ามเนื้อตรงนี้ไม่ใช่กล้ามเนื้อที่ดีในการใช้เล่นเปียโนค่ะ ด้วยเหตุที่ว่ามันอยู่ไกลนิ้วมาก ทำให้เราเสียกำลังในการเกร็งทั้งแขน และการใช้กล้ามเนื้อตรงนี้เล่นเปียโนจะทำให้เกิดอาการบาดเจ็บข้อมือได้ หากใครเล่นเปียโนแล้วเจ็บข้อมือนั้นแปลว่าใช้กล้ามเนื้อไม่ถูกที่นะคะ  

งั้นกล้ามเนื้อที่เราควรใช้คือตรงไหนรึ? 

ระหว่างนิ้วต่าง ๆ ทุกนิ้วของเราทั้งหลังมือและใต้ฝ่ามือจะมีกล้ามเนื้อที่เรียกรวมกันว่า interossei ค่ะ ในรูปก็จะเห็นมันสีแดง ๆ อยู่นั่นแหละ กล้ามเนื้อตรงนี้เป็นกล้ามเนื้อที่เหมาะในการเล่นเปียโน เมื่อเทียบกับ Flexor digitorum ที่เพิ่งอธิบายจะพบว่า กล้ามเนื้อตรงนี้ใกล้นิ้วทำให้ไม่เกิดอาการเจ็บแขน และใช้ข้อมือได้สะดวกเพราะกล้ามเนื้อไม่เกี่ยวเนื่องกับบริเวณข้อมือแต่อย่างใด 

อย่างที่บอกไปว่าคนทั่ว ๆ ไปใช้ Flexor digitorum ในชีวิตประจำวันมากกว่า กล้ามเนื้อ interossei กำลังวังชาจึงน้อยกว่ามาก ต่อให้เราเล่นฟิตเนสที่ไหนก็ไม่มีอุปกรณ์ชิ้นได้เสริมกล้ามเนื้อบริเวณนี้นะคะ เพราะงั้นมีใครหลาย ๆ คนมีความเชื่อว่าเข้าฟิตเนสแล้วจะเล่นเปียโนได้มีกำลังขึ้น ก็ต้องขอบอกว่ามันช่วยให้มีกำลังขึ้นจริง แต่ไม่ได้ช่วยให้เล่นเปียโนได้ดีขึ้นนะคะ 

เมื่อเราเล่นเปียโนคุณครูสอนเปียโนจะสั่งว่า ทำมืองุ้ม ๆ สวย ๆ กดคีย์ลงโดยการใช้ปลายนิ้วของทุก ๆ นิ้ว นั่นไม่ใช่แค่เป็นการเลี่ยงในการใช้กล้ามเนื้อ Flexor digitorum แต่ยังจะส่งเสริมให้เราหันมาใช้กล้ามเนื้อที่ชื่อ interossei แทนอีกด้วยค่ะ แต่ทว่าแค่นี้ยังไม่พอหรอกนะ ตราบไดที่เราเริ่มออกแรงนิ้วแต่ละนิ้วโดยขยับข้อมือไปมาช่วยส่งแรงอีกทีเท่ากับว่า interossei จะไม่ยอมทำงานนะคะ แต่กลายเป็นอีตา Flexor digitorum กลับมาทำงานตามปกติ นั่นจึงเกิดเทคนิคการเล่นเปียโนที่ชื่อว่า quiet hand หรือการทำข้อมือให้นิ่ง ๆ ขณะที่เล่นเปียโน และขยับแต่นิ้วที่ต้องการใช้งานเท่านั้นเพื่อเพิ่มความแข็งแรงต่อกล้ามเนื้อบริเวณ์นิ้วอย่างเดียว

เริ่มเห็นภาพชัดขึ้นมาบางยังคะ ว่าเราควรจะวางมือในการเล่นเปียโนอย่างงั้นอย่างงี้เพราะอะไร แต่แค่นี้ก็ยังไม่พออีก เพราะแค่วางมือถูกก็ช่วยเรื่องโทนได้แค่ไม่มาก สิ่งสำคัญต่อจากนี้คือการฝึกออกกำลังกายกล้ามเนื้อบริเวณนี้ให้แข็งแรงค่ะ เพราะถึงเราวางมือถูกแต่กล้ามเนื้อตรงนี้ยังไม่แข็งแรง เราก็จะยังคงเผลอตัวใช้แรงจากแขน จากข้อมือกลับมาช่วยอีก 

วิธีออกกำลังกายกล้ามเนื้อ interossei นั้นมีหลายวิธีค่ะ จะขอเล่าคร่าว ๆ ถึงวิธีที่เคยฝึกบ้าง หรือวิธีที่เคยได้ยินคนอื่นเขาเล่ามาบ้างแล้วกันนะคะ 

วิธีแรกก็คือการเล่นสเกลแล้ววางเหรียญไว้บนหลังมือค่ะ วิธีนี้จะทำให้เราคอยระวังไม่ให้ข้อมือและฝ่ามือของเราเคลื่อนที่นะคะ มันทำให้เราโฟกัสที่จะเคลื่อนที่แต่นิ้วมือของเราเท่านั้น

วิธีที่สองกดนิ้วทั้งห้าลงไปบนเปียโนค่ะ ระวังคอยดูให้นิ้วโป้งตั้งและใช้ปลายนิ้วโป้งกดลงบนคีย์นะคะ (เพื่อให้นิ้วโป้งพยุงนิ้วอื่น ๆ และลดแรงกระแทกที่จะทำให้บาดเจ็บ) จากนั้น กดยกนิ้วขึ้นลงไล่ตั้งแต่นิ้วโป้งซ้ำ ๆ โดยให้นิ้วอื่น ๆ ที่เหลือกดแช่คาลงไปบนคีย์ เปลี่ยนมาเป็นนิ้วชี้ กลาง นาง ก้อย ทำทั้งสองมือนะคะ นิ้วที่ควรทำมาก ๆ คือ นิ้วก้อยขางซ้าย!!! ถ้าใครนิ้วไม่มีแรงจะพบว่าลำบากสุด ๆ เลยค่ะ ก็ทำมันจนกว่าจะยกขึ้นลงได้เร็ว ๆ นะคะ (เหมือนวิดพื้นนิ้วกันเลยทีเดียว) 

วิธีที่สามแฮน่อนค่ะ!!! ทำไมแฮน่อนจึงได้ผลเกี่ยวกับเรื่องกำลังนิ้ว ก็เพราะแบบฝึกหัดของแฮน่อนนี่เองที่เสริมกล้ามเนื้อตรงจุดนี้แบบหลากหลายสไตล์ค่ะ ที่สำคัญในการเล่นแฮน่อนให้มีประสิทธิภาพมากที่สุดก็คือคำนึงอยู่เสมอในการวางมือให้ถูกต้อง อย่าออกแรงเล่นจากกล้ามเนื้อบริเวณแขนหรือข้อมือนะคะ แต่ให้ใช้กำลังจากนิ้วล้วน ๆ มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้นั่นเอง (อ่านบทความเกี่ยวกับแฮน่อนเพิ่มได้ที่นี่ http://panda500.exteen.com/20090205/charles-l-hanon)

ยังมีวิธีฝึกอีกหลากหลายแบบที่แล้วแต่ครูสอนเปียโนแต่ละท่านจะสรรหานะคะ อย่างไรก็ดีการฝึกกล้ามเนื้อให้แข็งแรงไม่ใช่วันสองวันแล้วจะทำได้ค่ะ เราต้องออกกำลังกายกันเป็นปี ๆ จนกว่ามันจะมีแรงและจนกว่าสมองของเราจะจดจำได้ว่าควรใช้กล้ามเนื้อบริเวณนี้ในการเล่นเปียโน เพราะงั้นจำเป็นต้องใจเย็น ๆ ค่ะ

และตรงนี้ก็อยากจะพูดว่าเป็นแค่จุดเริ่มต้นในการทำให้เสียงเปียโนมีคุณภาพนะคะ  ส่วนตัวเชื่อว่ามีอีกหลายมิติมากมายที่เราต้องทำให้ครบพร้อมเพื่อผลิตเสียงที่มีคุณภาพออกจากเครื่องดนตรีอย่างเปียโน เอาไว้จะถามผู้รู้อื่น ๆ มาเพิ่มเติมค่ะ ว่าเราควรจะทำอย่างไรเพื่อให้ได้เสียงที่ต้องการมากที่สุดเท่าที่จะทำได้นะคะ